Tez konusu nasıl belirlenir? Uygulanabilir konu seçme rehberi

1. İlgi alanını araştırma problemine dönüştürün

‘Yapay zekâ ve eğitim’ bir ilgi alanıdır; henüz tez konusu değildir. Konuya dönüşmesi için hedef grup, bağlam, incelenecek değişken veya olgu ve araştırmanın sınırı tanımlanmalıdır. Örneğin belirli bir eğitim kademesinde yapay zekâ destekli geribildirimin yazma öz yeterliğiyle ilişkisi daha araştırılabilir bir çerçevedir.

İlk taslakta şu soruyu cevaplayın: Bu çalışma hangi somut belirsizliği azaltacak? Cevap tek cümlede verilemiyorsa konu muhtemelen hâlâ geniştir.

2. Literatürdeki boşluğu kanıtlayın

Özgünlük, daha önce hiç söylenmemiş bir şey bulmak zorunda olduğunuz anlamına gelmez. Farklı bir örneklem, güncel bir bağlam, karşılaştırılmamış iki değişken, yeni bir yöntem veya önceki bulgular arasındaki çelişki de araştırma katkısı oluşturabilir.

• Yakın tarihli derleme ve meta-analizlerin öneriler bölümünü inceleyin.
• Aynı konuda farklı sonuçlara ulaşan çalışmaları karşılaştırın.
• Türkiye bağlamında test edilmemiş model veya ölçekleri not edin.
• YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde benzer başlıkların kapsamını kontrol edin.

3. Veri erişimini ve yöntemi erkenden sınayın

Katılımcılara, kurumsal izne veya özel bir veri setine erişemiyorsanız iyi görünen konu uygulanamaz hâle gelir. Örnekleme nasıl ulaşacağınızı, gerekli etik izinleri ve ölçüm aracının kullanılabilirliğini konu onayından önce değerlendirin.

Araştırma sorusu ile yöntem eşleşmelidir: bir ilişkinin varlığını incelemek, nedensellik göstermek veya insanların deneyimini anlamak farklı araştırma tasarımları gerektirir.

4. Konuyu beş ölçütle puanlayın

Birden fazla aday konunuz varsa her birini 1–5 arasında puanlayın. Özgünlük, bilimsel önem, veri erişimi, yöntem yeterliliği ve zaman uygunluğu toplamda dengeli olmalıdır. Tek bir ölçütte çok düşük kalan konu, sürecin ilerleyen aşamasında risk yaratır.

5. Başlığı değil, önce araştırma sorusunu netleştirin

Başlık süreç içinde değişebilir. Önce kim veya ne üzerinde, hangi kavramlar arasında, hangi bağlamda ve hangi amaçla inceleme yaptığınızı açıklayan bir araştırma sorusu oluşturun. Son başlık bu sorunun kısa ve doğru bir özeti olmalıdır.