Literatür taraması nasıl yapılır? 8 adımlı akademik rehber

1. Taramayı cevaplanabilir bir soruyla başlatın

Arama kelimelerini seçmeden önce taramanın amacını tek cümlede yazın. Hangi kavramı, hangi grupta, hangi bağlamda ve hangi tür sonucu inceleyeceğiniz net olursa veri tabanı aramaları da daha isabetli olur.

2. Kavram ve eş anlamlı haritası çıkarın

Ana kavramların Türkçe ve İngilizce karşılıklarını, kısaltmalarını, daha geniş ve daha dar terimlerini listeleyin. Aynı kavramın farklı disiplinlerde başka adlarla kullanılabileceğini unutmayın.

• OR ile eş anlamlıları birleştirin: adolescent OR teenager
• AND ile farklı kavram kümelerini kesiştirin: feedback AND self-efficacy
• Tam ifadeler için tırnak işareti kullanın: "academic writing"
• İlk sonuçlara göre yeni anahtar kelimeleri kontrollü biçimde ekleyin.

3. Veri tabanlarını alanınıza göre seçin

Google Scholar geniş kapsamlı bir başlangıç sağlar ancak tek başına yeterli olmayabilir. Web of Science ve Scopus disiplinler arası; PubMed sağlık; IEEE Xplore mühendislik ve bilişim; ERIC eğitim alanında daha hedefli sonuçlar sunar. Türkiye'deki lisansüstü çalışmalar için YÖK Ulusal Tez Merkezi ayrıca değerlendirilmelidir.

4. Dahil etme ve dışlama ölçütlerini önceden yazın

Yayın yılı, dil, yöntem, örneklem, yayın türü ve konu uygunluğu gibi ölçütleri sonuçları görmeden önce tanımlayın. Ölçütleri sonuca göre değiştirmek seçme yanlılığına yol açabilir.

5. Başlık, özet ve tam metin elemesini kaydedin

Aynı kaydın birden fazla veri tabanından gelmesi normaldir. Önce tekrarları kaldırın; ardından başlık ve özet, son olarak tam metin uygunluğunu kontrol edin. Dışlanan çalışmalar için kısa bir neden notu tutmak yönteminizi savunmayı kolaylaştırır.

6. Kaynak matrisi oluşturun

Her çalışma için yazar-yıl, amaç, örneklem, yöntem, temel bulgu, sınırlılık ve sizin araştırmanızla ilişki sütunlarını içeren bir tablo hazırlayın. Bu matris, yazım sırasında aynı kaynağı tekrar tekrar okumayı azaltır.

7. Özetlemek yerine sentezleyin

Paragrafları ‘A çalışması bunu buldu, B çalışması şunu buldu’ biçiminde sıralamak yerine çalışmaların hangi noktalarda uzlaştığını, neden ayrıştığını ve hangi soruları açık bıraktığını tartışın. Tema, yöntem veya kronolojiye göre bir yapı seçin.

8. Aramayı güncelleyin ve iz bırakın

Tez süreci uzunsa son arama tarihini ve kullanılan sorguları kaydedin; teslimden önce güncel yayınları yeniden kontrol edin. Bu kayıtlar taramanın tekrarlanabilirliğini artırır.